Armoede als verborgen oorzaak van ziekte

Onzichtbare ziektes krijgen deze week eindelijk aandacht, maar één oorzaak blijft hardnekkig buiten beeld: armoede. Terwijl het politieke debat focust op strenger controleren en sanctioneren, groeit de gezondheidskloof.

Met de Warmste Week komt het thema onzichtbare ziektes op het juiste moment. In onze gesprekken met mensen in armoede merken we hoe hardnekkig het stigma blijft. De buitenwereld snapt niet waarom je niet kunt werken, kijkt meewarig als je vrijwilligerswerk doet tijdens langdurige ziekte, of veronderstelt al snel fraude. Het resultaat? Mensen voelen zich minderwaardig, worden uitgesloten en belanden in sociaal isolement. 

De recente discussies over langdurig zieken helpen niet. We krijgen vooral cijfers en stijgingspercentages te zien, afgewisseld met suggesties van misbruik of werkonwilligheid. Maar de echte crisis – de groeiende gezondheidskloof – blijft onderbelicht. In 2024 gaf bijna één op de drie Belgen aan zich in (zeer) slechte gezondheid te bevinden, een stijging van 6 procentpunten sinds 2014. Terwijl het Europese gemiddelde daalde, steeg het in België juist het sterkst. De kloof tussen opleidingsniveaus is groot: wie weinig opleiding genoot, had in 2024 twee keer zoveel kans om een slechte gezondheid te rapporteren als iemand met een hoger diploma. Dit is geen toeval, maar een teken van structurele ongelijkheid.  

Slechtere gezondheid resulteert ook in een hoger sterftecijfer. Sciensano publiceerde vandaag een nieuw onderzoek, waarbij het stelt dat 18% van de overlijdens in 2022 gelinkt is aan ongelijkheden in welvaart, een stijging van 4 procentpunt tegenover 2013.  

Armoede schaadt de gezondheid 

Mensen in armoede lopen een veel groter risico om ziek te worden en komen daardoor vaker in het systeem van invaliditeit terecht. Armoede maakt ziek — dat weten we al lang. Maar waarom precies is armoede zo schadelijk voor de gezondheid? 

Het is een hardnekkig misverstand dat gezondheid vooral een kwestie is van levensstijl. Mensen in armoede vertonen vaker “risicogedrag” zoals roken, alcoholgebruik of ongezond eten.  Maar de echte oorzaken van gezondheidsongelijkheid liggen dieper: in de levens- en arbeidsomstandigheden die armoede met zich meebrengt. 

Mensen in armoede wonen vaker in buurten met geluidsoverlast of luchtvervuiling, in woningen die slecht geïsoleerd of onvoldoende geventileerd zijn. Daarbovenop ervaren ze constante stress: door financiële zorgen, maar ook door structurele uitsluiting en discriminatie. Die voortdurende stress laat diepe sporen na: een verhoogde bloeddruk, een ontregeld metabolisme— allesbehalve gezond. 

Volgens onderzoek van de Wereld Gezondheidsorganisatie verklaren inkomensonzekerheid en leefomstandigheden bijna twee derde van de gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen in Europa.  Armoede schaadt de gezondheid.  

Preventie begint bij armoedebeleid 

De overheid investeert veel in preventiecampagnes, maar het beste preventiebeleid is en blijft een krachtig armoedebeleid. En precies daar wringt het vandaag. Het idee dat mensen in armoede of mensen die niet werken gestraft moeten worden omdat ze “niet genoeg bijdragen” is alomtegenwoordig in het politieke discours. Zo draaien we de klok terug. De gezondheidskloof is nu al groot, en met verdere verstrenging van ons sociaal beleid dreigt die alleen maar te groeien. 

Als we écht werk willen maken van minder ziekten en minder zorgkosten, dan moeten we beginnen bij het begin: bij het bestrijden van armoede.  

Bronnen: 

Nieuw rapport slaat alarm: gezondheidsongelijkheid groeit in België | Gezond Leven 

Een vijfde van alle overlijdens in België is gelinkt aan sociale achterstelling | sciensano.be 

Healthy, prosperous lives for all: the European Health Equity Status Report 

Annabel Cardoen 

Stafmedewerker Politiek Welzijnszorg vzw 

0497135587 

Welzijnszorg is een socio-culturele beweging tegen armoede. Momenteel voeren we campagne over gezondheidsongelijkheid. 

www.welzijnszorg.be